Onlangs presenteerden Aukje Nauta en ik de resultaten van ons onderzoek naar fraaie loopbaanpraktijken bij gemeenten, dat we uitvoerden in opdracht van het A+O Fonds Gemeenten. De resultaten van dit onderzoek zijn gebundeld in het boek Zo kan het ook! Fraaie leer- en loopbaanpraktijken bij gemeenten.

Het boek bestaat uit twee delen. In het ene deel staan verhalen van 12 medewerkers en 16 gemeentelijke organisaties. In het andere deel de analyse: wat maakt nu dat het lukt, ontwikkeling en mobiliteit? Het antwoord op die vraag vatten we samen in vijf conclusies en vijf tips, met als belangrijkste advies: vervlecht mens- en organisatieontwikkeling.

Twee voorbeelden die het boek niet haaldenVoor het onderzoek interviewden we dertig “fraaie praktijken”. Achtentwintig verhalen haalden het boek, twee niet. Neem nou het verhaal van Peter, die weliswaar op 58-jarige leeftijd een loopbaanstap maakt, maar bij een reorganisatie – vanwege baangaranties – terugkeert naar zijn oude plek. Zijn verhaal is door die letterlijke stap terug geen echte fraaie loopbaanpraktijk te noemen.

Hoe verlegenheid je parten kan spelenHet andere verhaal dat het boek niet haalde, is wél een fraaie loopbaanpraktijk. Het is het verhaal van Anja, een introverte en bescheiden vrouw die in haar leven en loopbaan een prachtige ontwikkeling doormaakt. Maar Anja is, als het puntje bij paaltje komt, te verlegen om met haar verhaal naar buiten te treden. Toch is haar verhaal de moeite van het delen waard.

Eerst: ontwikkelen ondanks privéproblemenMijn interview met Anja verloopt goed. Ze is bij aanvang zenuwachtig, maar laat gaande het gesprek haar reserves varen. Anja vertelt over persoonlijk leed in haar familie: een zus die op jonge leeftijd overlijdt, en de impact die dat heeft op de dan nog studerende Anja. Zij stopt met haar studie om voor de kinderen van haar zus te zorgen. Een aantal jaren combineert Anja haar taken als mantelzorger met uitzendwerk, tot ze als telefoniste bij een gemeente aan de slag gaat. Ze volgt avondopleidingen en klimt op tot secretaresse, een rol die goed bij haar past: op de achtergrond een bijdrage leveren aan een organisatie.

Dan: stilstand wegens gesloten cultuur op het werkHet loopbaan-noodlot slaat echter toe, wanneer Anja moeite krijgt met de integriteitsnormen van haar leidinggevende. Zij kan zich daarmee niet vereenzelvigen, en wil liever niet meer voor die persoon werken. Wat nu? Het sluimerende arbeidsconflict bespreken, durft Anja niet. De gemeente de haar zo veel kansen heeft gegeven verlaten, wil ze niet. Resultaat: Anja blijft zitten waar ze zit, en verliest haar energie en werkplezier.

Toch voorzichtige stappen zettenAls de innerlijke spanningen hun tol  beginnen te eisen, ontmoet Anja tijdens een mobiliteitsmarkt een loopbaanadviseur. Deze adviseur daagt haar uit om een loopbaantraject te volgen. Na lang aarzelen besluit Anja de uitdaging aan te gaan. Ze beseft dat er iets in haar situatie moet veranderen, anders wordt ze ziek. Het loopbaantraject valt Anja zwaar. Feedback vragen aan collega’s is bijvoorbeeld voor iedereen een stap, maar als je – net als Anja – zo verlegen bent dat je al moeite hebt om een ‘praatje pot’ aan te knopen bij de koffieautomaat, dan is het een schier onmogelijke opgave. En ook Anja’s overtuiging dat zij met haar 47 jaar een stokoude medewerker is waar niemand op zit te wachten, lijkt een onoverkomelijke hobbel. Maar met steun van de loopbaanadviseur, solliciteert Anja uiteindelijk toch bij een andere gemeente. Daar wordt ze secretaresse van een afdeling in een, voor haar, nieuw werkveld. Vanwege Anja’s karakter gaat het wennen aan de nieuwe baan, collega’s en gemeente moeizaam, maar een jaar na haar overstap merkt ze dat haar werkplezier terug is. Er was een stevige “push” voor nodig maar Anja is blij dat ze de sprong in het diepe heeft gewaagd, zo vertelt ze me.

Maar er niet over durven vertellenEen week na het interview stuur ik Anja mijn concepttekst voor commentaar, en ik geef haar contactgegevens door aan de fotograaf waar we mee samenwerken. En dan gebeurt er iets wat ik niet verwacht. Anja belt me. Ze vindt het verhaal prachtig, en het klopt ook helemaal. Maar het idee dat al haar collega’s dit verhaal straks kunnen lezen en er mogelijk vragen over gaan stellen, benauwt haar ontzettend. En op de foto gaan voor in het boek, durft ze al helemaal niet. Ze trekt zich terug uit het project. Verbaasd hang ik op. Anja wist toch waar ze aan begon? De procedure (interview – verhaal – foto) heb ik immers voorafgaand aan ons gesprek met haar besproken.

Extra stimulans nodig voor verlegen medewerkerTegelijkertijd realiseer ik me dat de reden dat Anja’s verhaal zo’n fraaie praktijk is, nu maakt dat zij zich terugtrekt. Anja’s verhaal toont immers haarfijn aan dat in beweging komen voor verlegen, introverte mensen misschien nog wel veel moeilijker is dan voor pro-actievelingen. Eén van de conclusies uit Zo kan het ook! is dat pro-actieve medewerkers de halve wereld hebben. Maar verlegen mensen hebben de andere helft van die wereld in handen. Ook zij ontwikkelen zich en zetten bijzondere loopbaanstappen. Alleen, hun verhalen komen nog minder makkelijk voor het voetlicht, omdat risicomijdende, bescheiden, introverte en voorzichtige mensen soms simpelweg te verlegen zijn om met hun verhaal en foto in een boek te verschijnen.

Voor Anja en alle andere verlegen, introverte en bescheiden loopbaanstappers is dit blog. Om ook recht te doen aan hun fraaie leer- en loopbaanpraktijken, en om de titel van het boek nog een keer eer aan te doen: Zo kan het ook!

Cristel van de Ven

De namen van Peter en Anja zijn, omwille van de anonimiteit, niet hun echte namen.