Dertien jaar geleden wist Harry Muller een I-deal te sluiten met zijn werkgever TNO. Hij had een opleiding trainingsacteren gedaan, en wilde naast zijn baan voor zichzelf beginnen. Dat kon, en dat lukte. Inmiddels is hij al jaren een veelgevraagd zelfstandig trainingsacteur.

En het blijft boeiend, vertelt hij, “sterker nog, de laatste jaren verdiept het werk zich. Ik word steeds gretiger, het werk wordt leuker, creatiever en spannender. Ik maak er ook een punt van me als vakman te verbreden. Ik krijg andere vragen, en daar ga ik op in. Zo werk ik bijvoorbeeld mee aan het ontwikkelen van serious games. Mocht ik ooit iets anders willen gaan doen dan acteren in trainingen en games, dan maakt mijn bredere ervaring dat misschien gemakkelijker.”

Bestaat die kans dan, dat je wilt overstappen?
“Voorlopig zeker niet. En tegelijk: die kans is er altijd, bij iedereen. Het is belangrijk in de gaten te blijven houden hoe je in je werk zit. Ik zie dagelijks van dichtbij hoe hoog de burn rate is in bedrijven. De omloopsnelheid van managers is hoog. Big data hebben een grote impact. Voor je het weet is je baan overbodig. Je moet zorgen dat je blijft ontwikkelen, dat je aantrekkelijk blijft. Ik ook.

Ook ik vraag me regelmatig af: wie ben ik, wat wil ik? Immers, de maatschappij verandert, het vak verandert, ik verander zelf. Dat soort wezenlijke vragen zit ook onder het trainingsacteren. Wie ben je, waar kom je vandaan? Waar ga je naar toe? Het gedrag dat je standaard laat zien, de keuzes die je maakt: in al je eigenheid, wat wil je? Hoe wil je de dingen doen?

Een kleine verandering in je gedrag, die je wordt aangereikt tijdens het rollenspel, kan een grote impact hebben. Juist omdat je voorkeursgedrag, zonder dat je het doorhebt, zo samenhangt met wie je bent of denkt te moeten zijn. Onlangs kwam ik een manager tegen die enthousiast vertelde dat hij een enorm verschil had gemerkt in zijn huwelijk en werk door simpelweg toe te passen wat hij tijdens de training had geleerd: stel af en toe eens een vraag. Hij zat nu anders in zijn relaties, en met merkbaar resultaat. Iedereen was er gelukkiger van geworden.”

Hoe verklaar je die impact?
“Meestal gedraag je je op een bepaalde manier omdat je door een soort zelfcensuur, die je in je opvoeding hebt opgedaan, binnen een bepaalde bandbreedte wordt gehouden. Als je iets anders doet dan anders, merk je dat die innerlijke criticus niet altijd gelijk heeft. Sterker nog: meestal niet. En dat lucht op. Elke keer dat je het nieuwe toepast, word je vrijer.

Ik heb dat zelf ook ervaren. Door onder begeleiding van een coach te gaan experimenteren met andere denkbeelden en andere reacties op situaties, kon ik ontsnappen uit een doosje waar ik mezelf toch een flink deel van mijn leven in had klemgezet. Dat was zeer bevrijdend. Het heeft me ontspanning gebracht, milder gemaakt. Ik ben rustiger en meer aanwezig. Empathischer in mijn werk.”

Hoe weet je wat de gouden tip is voor iemand?
“Door mijn inleving in de rol kan ik heel goed aangeven wat het personage nodig zou hebben van de deelnemer. Net zoals ik regelmatig precies de toon weet te treffen die een deelnemer herkent van de persoon die ik moet spelen. Soms verzin ik voor mijn personage zelfs precies de naam van degene om wie het gaat! Dat gebeurt te vaak om aan toeval toe te schrijven. De laatste drie jaar begin ik te vermoeden dat dit vrij zwevende informatie is, die je onbewust kunt oppikken.

Dat leidt vooral tot nabesprekingen waarin zo mogelijk nog meer gebeurt dan in het rollenspel zelf. Op dat moment kan ik als het ware nog praten vanuit het personage, en ook weer vanuit mijzelf. Het is in die sfeer dat ik lijk te weten wat ik de deelnemer het beste mee kan geven. De deelnemer pikt daar voor zichzelf de gouden tip uit op.

Ik vind het heel belangrijk om zorgvuldig en zuiver om te gaan met zo’n nabespreking, want het is de deelnemer die met de uitkomsten verder moet kunnen. Het gaat niet om mij; ik ben er echt voor hun leerproces. Zo’n grondtoon voelt iemand aan; dat schept veiligheid.”

Staat de deelnemer daar dan ook voor open?
“Dat is precies waar het leren zit: neemt iemand de beslissing om het anders te gaan doen? Dankzij  het rollenspel weet je dat je een keuze hebt. Durf je het aan? Dat is de vraag. Het nieuwe gedrag is vaak niet zo ingewikkeld. Dat kun je al. En doorgaans komt het dichter bij hoe je het echt ziet en wat je echt voelt. Maar je hebt overtuigingen die je tegenhouden om het zo te doen. Angsten zelfs. Bijvoorbeeld: dat je niet zou kunnen omgaan met wat je nieuwe gedrag met de ander zal doen.

Als-ie maar niet gaat janken, want dan weet ik niet wat ik moet doen. En zo vermijden we het echte contact. Dat is jammer. Gelukkig kun je ontdekken wat je mist in het contact met jezelf en de ander, door te experimenteren in een rollenspel. Met een beetje durf erbij kun je een gelukkiger leven hebben. Ik gun het iedereen, de vrijheid, de oprechtheid, de verrassing. Daarom doe ik dit werk. Ik bied nieuwe keuzes aan. Het is aan de deelnemer om de knop om te zetten als hij wil.”

Harry Muller is lid van het Factor Vijf Gezelschap